Archive for 25 Eyl 2010

Allianoi-2

Bu kez de Cevre ve orman Bakani Veysel Eroglu’na Allianoi konusunda yazdigimiz yaziyi sizlerle paylasiyoruz. Bakan ile yuz yuze gorusme talebimiz oldu ama yurt disina cikacagi icin bu gerceklesemedi. O nedenle bu mesaji yollayabildik.

Sanirim Bakan bu yazimizi DSİ Genel Mudurune iletmis. Dun DSİ genel Muduru ile gorustuk. Genel Mudur Allianoi icin artik cok gec oldugunu, oradan cikartilacaklarin cikartildigini, bir seyler kazanilirken bazi seylerin kaybedildigini, vatandasla cok iyi anlastiklarini ve benzeri seyleri soyliyerek yaptiklarini savundu.

Cok uzgunuz…

inci ve Ali Gokmen
———————–
Sayın Prof. Dr. Veysel Eroğlu

Çevre ve Orman Bakanı

Allianoi antik sağlık merkezinin Yortanlı Barajı’nın suları altında kalmasıyla ilgili basında yer alan haberler bizleri üzüyor. Diğer yandan barajın Kınık ovasının sulanması ve taşkınların önlenmesi için kullanılacak olmasının yöre çiftçileri tarafından özlemle beklenmekte olduğunun farkındayız. Size bu mektubu bu iki olgunun bütün taraflarının kazanacağı, ülkemize örnek olabilecek şekilde çözümüne katkıda bulunmak arzusuyla yazıyoruz.

Allianoi antik sağlık merkezinin korunması veya Yortanlı Barajı’nın doldurularak tarımsal sulamanın başlaması sorunu karmaşık toplumsal bir sorun olarak değerlendirilebilir. Burada kullandığımız “karmaşık” sözcüğü birbiri ile ilişkili ama çelişkili gibi görünen işler için kullanılmaktadır. Birine yapacağınız müdahale diğerini ters yönde, olumsuz olarak etkileyebilmektedir. Allianoi örneğinde bir yanda antik sağlık merkezinin Dünya Uygarlık Mirası Listesine girmeye aday bir yer olarak korunması, diğer yanda ise Yortanlı Barajı’nın antik sağlık merkezini sular altında bırakarak, Kınık ovasındaki tarım alanlarının sulanması ve çiftçilerin gelirlerinin artırılması ikilemini ortaya çıkartmaktadır. Bu tercihlerden birini tercih etmeniz durumunda bir taraf “kazanan”, diğer taraf ise “kaybeden” olacaktır. Oysa her iki tarafın da kazanabileceği çözümler olasıdır.

Bir grup arkadaşımızla birlikte, 2000 yılından beri, Güneşköy Ekolojik yerleşkesini oluşturmak üzere satın aldığımız 74 dönümlük bir arazide çeşitli çalışmalar yapıyoruz. Bu kapsamda ilk yıllarda teknik ve yapısal sorunlara önem verirken, bir süre sonra sosyal sürdürülebilirliğin önemli olduğunu gördük. Teknik problemler kolaylıkla çözülebilirken, aramızdaki sorunların giderilmesi için yeni yaklaşımlara ihtiyacımız olduğunu farkettik. ODTÜ ve Bolu İzzet Baysal Üniversitesi’nde Sürdürülebilir Yaşam Çalıştayları düzenleyerek toplumsal yaşamda karar verme süreçleri, katılımcı yönetim, yürekten iletişim gibi sosyal sürdürülebilirlik ve doğanın ekolojik prensiplere göre tasarlanması üzerine Permakültür Çalıştayları ile çevre ve sürdürülebilirlik üzerine çalışmalar yaptık. Bu eğitimlere şimdiye kadar yüzlerce kişi katıldı. Güneşköy’de beş yıldır yürüttüğümüz Toplum Destekli Tarım çalışmalarıyla köydeki sebze üretimimizi aracısız şehirdeki destekçilerimize ulaştırıyoruz. Organik Tarımı yakınımızdaki köylü komşularımıza öğretip yaygınlaştırmaya çalışıyoruz. Tarımsal üretimde kullandığımız damla sulama sistemimizle, bizimle benzer alanda tarımsal faaliyetler yürüten, ancak salma sulama olarak bilinen, vahşi sulama yapan köylü komşularımızın onda biri kadar su kullanıyoruz.

İnşaatına 1993 yılında başlanan Yortanlı Barajı’nda su tutma aşamasına gelinmiştir. DSİ sayfalarından öğrendiğimize göre maksimum su tutma yüksekliği 32 m olan Yortanlı Barajı doldurulduğunda Allianoi antik sağlık merkezi sular altında kalacaktır. Yortanlı Barajı projesinin yapıldığı 1985 yılında Türkiye’de sulama kanaletlerle vahşi sulama yöntemiyle yapılıyordu. Türkiye’nin en büyük sulama projesi olan GAP bölgesinde yapılan vahşi sulama ile toprakta görülen tuzlanma ve arkasından çölleşme tehlikesinin başlaması üzerine basınçlı damla sulama sistemine geçilmeye başlanmıştır. Yortanlı Baraj alanının topografik yapısı incelendiğinde burada üç kolun bulunduğu görülmektedir. Allianoi kazı alanı bu üç kolun ortasında bulunmaktadır. Her üç kolun ağzında birer tane baraj gövdesi inşa edilmesi durumunda hem arkeolojik alanın korunması hem de bugünkü baraj alanının biraz gerisinde su tutulması mümkün olabilecektir. Yörede kolayca kurulabilecek rüzgar enerjisi sistemleri ile yüksek kodlara su basılabilir. ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü, Hidroloji Anabilim dalında yapılmakta olan bir yüksek lisans tezinde Hasankeyf’i sular altında bırakacak Ilısu Barajı için daha az alanın su altında kalacağı, mevcut projede önerilenden daha fazla enerji üretileceği ve Hasankeyf’in de korunacağı alternatif bir seçenek önerilmektedir. Daha önce Allianoi’un su altında kalmasını önlemek için önerilen başka seçenekler de tekrar değerlendirilebilir. AB Türkiye delegasyonunca Avrupa fonlarından baraj projesinin değiştirilmesi için kaynak bulunabileceğini, bunun da Türkiye’ye hiçbir mali yük getirmeden yapılabileceği ifade edilmiştir.

Sayın Bakan sizin Allianoi-Yortanlı gibi karmaşık toplumsal bir sorunun çözümünde alternatif bir yol izleyerek çözüm üretimine katkı vermenizi bekliyoruz. Bu hem Allianoi’un korunmasını sağlıyacak, hem de çiftçilerimizin daha az su kullanarak, toprağı koruyacak çağdaş bir sulama projesini başlatacak, böylece her iki tarafın da ihtiyacını karşılayabilecek çözümler üretilmesine örnek olacaktır.

Sorunun çözümüne katkı verebilecek akademisyen ve uzmanlardan bir ekip oluşturarak ülkemiz için model olabilecek bir süreç başlatılabilir. Karar verme sürecinde uzmanların yanısıra yöre halkı temsilcileri ve Allianoi korunmasını isteyen sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri de davet edilerek, tüm tarafların üzerinde anlaşacağı bir çözümün demokratik yöntemlerle ve yürekten iletişimle oluşturabileceği düşüncesindeyiz.

Biz bir kaç sene önce Allianoi sağlık merkezini yerinde, burada bulunan Su Perisi heykelini Bergama müzesinde gördük. Daha sonraları Paşa Ilıcası olarak kullanılan bu yerin suları pırıl pırıl ve sıcacıktı. Yortanlı Barajı Projesinin “Bütüncül Su Yönetimi” anlayışıyla değerlendirilmesi ile bir yandan arkeolojik değerlerimiz korunurken diğer yandan toprak erozyonunu azaltacak şekilde yamaçlarda açılacak hendeklerle yağmur suyunun tutulması, buralarda oluşturulacak gıda ormanı ile besin üretilmesi ve akıllı damla sulama sistemleri ile tarımsal sulamada önemli tasarruf sağlanabilecek ve topraklar korunacaktır. Antik Allianoi sağlık merkezinin ve etrafındaki yerleşkenin tümüyle gün yüzüne çıkartılmasıyla bölgede turizm potansiyeli artacak ve ülkemize tarımın yanısıra ek bir gelir yaratılabilecektir. Biz kendi adımıza böyle toplumsal bir projeye karşılık beklemeden destek verebiliriz. Sulama mevsiminin geçmiş olması nedeni ile baraj gölünün doldurulmasının ertelenip ivedilikle yeni bir değerlendirme yapılmasını ve iki tarafın da ihtiyacını karşılayacak, ayrıştırıcı değil birleştirici bir çözüm üretilmesini en samimi dileklerimizle görüşünüze sunmak istiyoruz. Tarih Bölümü diploması olan bir bakan olarak sizin tarihe bir arkeolojik eserin gün yüzüne çıkartılmasına katkı koyup, torunlarımızın görmesine olanaklı yapan bir bakan olarak geçmenizi çok isteriz.

Saygılarımızla,

Prof. Dr. Ali Gökmen Prof. Dr. İnci Gökmen

ODTÜ Kimya Bölümü ODTÜ Kimya Bölümü